🕉️ अध्याय २ 🔱

श्लोक 1

सञ्जय उवाच |
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् |
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ २-१॥

📖 अर्थ: सञ्जय म्हणाले, "अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांसह आणि दुःखाने व्याकुळ झालेल्या अर्जुनाला मधुसूदन (श्रीकृष्ण) यांनी हे शब्द सांगितले." 😢🗣️

श्लोक 2

श्रीभगवानुवाच |
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् |
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ २-२॥

📖 अर्थ: श्रीकृष्ण म्हणाले, "हे अर्जुना, या कठीण प्रसंगी तुझ्यावर हा निराशेचा भावना का व्यापली आहे? हे अनार्य (श्रेष्ठ लोकांना न शोभणारे), स्वर्गप्राप्तीला अयोग्य आणि कीर्ती नष्ट करणारे आहे." 🤔💭

श्लोक 3

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते |
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥ २-३॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, नपुंसकतेचा मार्ग स्वीकारू नकोस. हे तुझ्यासाठी शोभत नाही. हृदयाचे हे लघुत्व सोडून उठ आणि शत्रूंवर विजय मिळव." 💪🔥

श्लोक 4

अर्जुन उवाच |
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन |
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ २-४॥

📖 अर्थ: अर्जुन म्हणाले, "हे मधुसूदन, मी युद्धात भीष्म आणि द्रोण यांना बाणांनी का प्रतिकार करू? ते पूज्य आहेत, हे अरिसूदन." 😔🏹

श्लोक 5

गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके |
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ २-५॥

📖 अर्थ: "या जगात भिक्षा मागून खाणे हे श्रेयस्कर आहे, पण महान गुरूंना मारून राज्यसुख भोगण्यापेक्षा.
जर मी अर्थ आणि कामासाठी गुरूंना मारले, तर मी रक्ताने भरलेले सुख भोगेन." 😢💔

श्लोक 6

न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः |
यानेव हत्वा न जिजीविषाम-
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ २-६॥

📖 अर्थ: "आम्हाला हेही माहीत नाही की, युद्ध जिंकून राज्य मिळवणे श्रेयस्कर आहे की त्यांच्याकडून पराभूत होणे.
ज्यांना मारल्यानंतर आम्हाला जगायचे नाही, तेच धृतराष्ट्राचे पुत्र आमच्या समोर उभे आहेत." 🤔💭

श्लोक 7

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः |
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ २-७॥

📖 अर्थ: "माझा स्वभाव कार्पण्यदोषाने व्यापलेला आहे आणि माझे मन धर्माच्या संदेहाने ग्रस्त आहे.
मला काय श्रेयस्कर आहे ते निश्चित सांगा. मी तुमचा शिष्य आहे आणि तुमच्याकडे शरण आलो आहे, मला मार्गदर्शन करा." 🙏📖

श्लोक 8

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् |
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ २-८॥

📖 अर्थ: "माझ्या इंद्रियांचा शोक दूर करणारे आणि माझ्या मनाची तहान भागवणारे काहीही मला दिसत नाही.
जरी मला संपूर्ण पृथ्वीवर निर्विरोध राज्य मिळाले आणि देवांनाही अधिपत्य मिळाले, तरीही माझा शोक दूर होणार नाही." 😔💭

श्लोक 9

सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः |
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ २-९॥

📖 अर्थ: सञ्जय म्हणाले, "हे धृतराष्ट्रा, अर्जुनाने हृषीकेश (श्रीकृष्ण) यांना 'मी युद्ध करणार नाही' असे सांगून मौन धारण केले." 🤐🗣️

श्लोक 10

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत |
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ २-१०॥

📖 अर्थ: "हे भारत, दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी खिन्न झालेल्या अर्जुनाला हृषीकेश (श्रीकृष्ण) यांनी हसत हसत हे शब्द सांगितले." 😊🗣️

श्लोक 11

श्रीभगवानुवाच |
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे |
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ २-११॥

📖 अर्थ: श्रीकृष्ण म्हणाले, "तू शोक करण्यासारख्या नसलेल्यांवर शोक करतोस आणि ज्ञानी लोकांसारखे बोलतोस. पण ज्ञानी लोक जिवंत किंवा मृतांवर शोक करत नाहीत." 🤔💭

श्लोक 12

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः |
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ २-१२॥

📖 अर्थ: "मी, तू आणि हे सर्व राजे कधीही नव्हतो असे नाही, आणि पुढेही नसणार नाही." 🌌🕉️

श्लोक 13

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा |
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ २-१३॥

📖 अर्थ: "ज्याप्रमाणे देहात बालपण, यौवन आणि वार्धक्य येतात, त्याचप्रमाणे देहांतरही होते. धीर माणूस यावर मोहित होत नाही." 👶🧓🔄

श्लोक 14

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः |
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ २-१४॥

📖 अर्थ: "हे कौंतेया, इंद्रियांच्या संपर्कामुळे येणारे थंड, उष्ण, सुख आणि दुःख हे अनित्य आहेत. हे भारत, त्यांना सहन कर." 🌡️😌

श्लोक 15

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ |
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ २-१५॥

📖 अर्थ: "हे पुरुषश्रेष्ठा, जो पुरुष सुख-दुःखांमध्ये समान राहतो आणि यांनी व्यथित होत नाही, तोच अमरत्वास पात्र होतो." 🕉️🙏

श्लोक 16

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः |
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ २-१६॥

📖 अर्थ: "असत्याचे अस्तित्व नाही आणि सत्याचा अभाव नाही. तत्त्वज्ञानी लोकांनी या दोघांचा अंत पाहिला आहे." 🌌🔍

श्लोक 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् |
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ २-१७॥

📖 अर्थ: "ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, ते अविनाशी आहे. या अविनाशी तत्त्वाचा कोणीही नाश करू शकत नाही." 🕉️🌌

श्लोक 18

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः |
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ २-१८॥

📖 अर्थ: "हे भारत, हे शरीरे नाशवंत आहेत, पण जीवात्मा नित्य, अविनाशी आणि अप्रमेय आहे. म्हणून, तू युद्ध कर." 💀🕉️

श्लोक 19

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् |
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ २-१९॥

📖 अर्थ: "जो आत्म्याला मारणारा समजतो आणि जो आत्म्याला मरलेला समजतो, त्या दोघांनाही खरे ज्ञान नाही. आत्मा न मारतो आणि न मरतो." 🕉️🙏

श्लोक 20

न जायते म्रियते वा कदाचि-
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः |
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ २-२०॥

📖 अर्थ: "आत्मा कधीही जन्मत नाही किंवा मरत नाही. तो न कधी अस्तित्वात आला आहे आणि न कधी येणार आहे. तो अजन्मा, नित्य, शाश्वत आणि पुराण आहे. शरीर मरले तरीही तो मरत नाही." 🕉️🌌

श्लोक 21

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् |
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २-२१॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, जो आत्म्याला अविनाशी, नित्य, अजन्मा आणि अव्यय समजतो, तो पुरुष कोणाला मारू शकतो किंवा कोणाला मारवू शकतो?" 🤔🕉️

श्लोक 22

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि |
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २-२२॥

📖 अर्थ: "ज्याप्रमाणे माणूस जुन्या कपड्यांना सोडून नवे कपडे घेतो, त्याचप्रमाणे आत्मा जुन्या शरीरांना सोडून नवी शरीरे धारण करतो." 👕👖🔄

श्लोक 23

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः |
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २-२३॥

📖 अर्थ: "आत्म्याला शस्त्रे छेदू शकत नाहीत, आग जाळू शकत नाही, पाणी ओलावू शकत नाही आणि वारा सुकवू शकत नाही." 🗡️🔥💧🌬️

श्लोक 24

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च |
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २-२४॥

📖 अर्थ: "आत्मा छेदण्यास अयोग्य, जाळण्यास अयोग्य, ओलावण्यास अयोग्य आणि सुकवण्यास अयोग्य आहे. तो नित्य, सर्वव्यापी, स्थिर आणि सनातन आहे." 🕉️🌌

श्लोक 25

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते |
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २-२५॥

📖 अर्थ: "आत्मा अव्यक्त, अचिंत्य, अविकारी आहे. म्हणून, त्याला याप्रमाणे ओळखून तू शोक करू नकोस." 🤔🕉️

श्लोक 26

अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् |
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥ २-२६॥

📖 अर्थ: "जरी तू याला नित्य जन्मलेला किंवा नित्य मृत समजत असस, तरीही हे महाबाहो, तू शोक करू नकोस." 😔🕉️

श्लोक 27

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च |
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २-२७॥

📖 अर्थ: "जन्मलेल्याला मृत्यू निश्चित आहे आणि मेलेल्याला जन्म निश्चित आहे. म्हणून, या अपरिहार्य गोष्टीबद्दल तू शोक करू नकोस." 🕉️💀

श्लोक 28

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत |
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २-२८॥

📖 अर्थ: "हे भारत, प्राणी अव्यक्त अवस्थेतून व्यक्त अवस्थेत येतात आणि पुन्हा अव्यक्त अवस्थेत जातात. मग यावर रडण्याचे काय कारण आहे?" 🌌🔄

श्लोक 29

आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः |
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २-२९॥

📖 अर्थ: "कोणी आत्म्याला आश्चर्याने पाहतो, कोणी आश्चर्याने त्याचे वर्णन करतो, कोणी आश्चर्याने ऐकतो आणि ऐकूनही कोणालाही त्याचे खरे ज्ञान होत नाही." 🤔🕉️

श्लोक 30

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत |
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २-३०॥

📖 अर्थ: "हे भारत, हा देही (आत्मा) सर्वांच्या शरीरात नित्य आणि अवध्य आहे. म्हणून, तू कोणावरही शोक करू नकोस." 🕉️🙏

श्लोक 31

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि |
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ २-३१॥

📖 अर्थ: "तुझ्या स्वधर्माचा विचार करूनही तू हटू नकोस. क्षत्रियासाठी धर्मयुद्धापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे काही नाही." ⚔️🛡️

श्लोक 32

यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् |
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ २-३२॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, क्षत्रियांना अशा युद्धाचा सहज लाभ होतो, जे स्वर्गाचे द्वार उघडते. त्यांना यात आनंद मिळतो." 🏹🛡️

श्लोक 33

अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि |
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ २-३३॥

📖 अर्थ: "जर तू हे धर्मयुद्ध करणार नाहीस, तर तू तुझा स्वधर्म आणि कीर्ती सोडून पापाचा भागीदार होशील." 😔💭

श्लोक 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् |
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २-३४॥

📖 अर्थ: "लोक तुझी अक्षय अकीर्ती गाणार आहेत. आदरणीय व्यक्तीच्या अकीर्तीपेक्षा मरण श्रेयस्कर आहे." 😔📜

श्लोक 35

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः |
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ २-३५॥

📖 अर्थ: "महारथी तुला भीतीमुळे युद्ध सोडलेला समजतील. ज्यांनी तुला मान दिला आहे, त्यांच्या दृष्टीने तू हीन होशील." 😔💔

श्लोक 36

अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः |
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ २-३६॥

📖 अर्थ: "तुझे शत्रू तुझ्या सामर्थ्याची निंदा करून अनेक अवाच्य शब्द बोलतील. यापेक्षा जास्त दुःखदायक काय असेल?" 😔🗣️

श्लोक 37

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् |
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ २-३७॥

📖 अर्थ: "मारल्यास स्वर्ग मिळेल आणि जिंकल्यास पृथ्वीचा उपभोग घेऊ शकशील. म्हणून, हे कौंतेया, युद्धासाठी उठ आणि निश्चय कर." ⚔️🛡️

श्लोक 38

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ |
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ २-३८॥

📖 अर्थ: "सुख-दुःख, लाभ-हानी आणि जय-पराभव यांना समान समजून युद्धासाठी तयार हो. अशा प्रकारे तू पापाला स्पर्श करणार नाहीस." ⚖️🕉️

श्लोक 39

एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु |
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ २-३९॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, हे सांख्ययोगातील बुद्धी तुला सांगितली आहे. आता योगातील बुद्धी ऐक. या बुद्धीने युक्त झाल्यास तू कर्मबंधनातून मुक्त होशील." 🕉️🙏

श्लोक 40

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते |
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ २-४०॥

📖 अर्थ: "यात कोणताही प्रयत्न नष्ट होत नाही आणि कोणताही प्रतिफल नाही. या धर्माचा थोडासा अंशही मोठ्या भयापासून वाचवतो." 🕉️🙏

श्लोक 41

व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन |
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ २-४१॥

📖 अर्थ: "हे कुरुनंदन, या योगात निश्चयात्मक बुद्धी एकच आहे. अनिश्चितांच्या बुद्धी अनेक शाखांसह अनंत आहेत." 🤔🕉️

श्लोक 42

यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः |
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ २-४२॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, अज्ञानी लोक वेदांच्या सुंदर शब्दांनी भरलेल्या भाषणांना आवडतात. ते म्हणतात, 'याखेरीज दुसरे काही नाही.'" 📜🤔

श्लोक 43

कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् |
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ २-४३॥

📖 अर्थ: "कामनांनी भरलेले आणि स्वर्गाच्या इच्छेने प्रेरित असलेले लोक जन्म आणि कर्माचे फळ देणाऱ्या क्रियांच्या विशेषांना आवडतात." 🌟📜

श्लोक 44

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् |
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ २-४४॥

📖 अर्थ: "भोग आणि ऐश्वर्यात गुंतलेल्या आणि त्यांच्या मनाने वेढलेल्या लोकांना निश्चयात्मक बुद्धी प्राप्त होत नाही." 🤔💭

श्लोक 45

त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन |
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ २-४५॥

📖 अर्थ: "हे अर्जुना, वेद त्रिगुणांच्या विषयांवर आहेत. तू त्रिगुणांपासून मुक्त हो, द्वंद्वांपासून मुक्त हो, सत्त्वगुणात स्थिर राहा आणि आत्मज्ञानी हो." 🕉️🙏

श्लोक 46

यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके |
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ २-४६॥

📖 अर्थ: "ज्याप्रमाणे सर्वत्र पाणी असलेल्या ठिकाणी छोट्या जलाशयाची गरज नसते, त्याचप्रमाणे ज्ञानी ब्राह्मणाला सर्व वेदांची गरज नसते." 🌊🕉️

श्लोक 47

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन |
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २-४७॥

📖 अर्थ: "तुझा अधिकार फक्त कर्मावर आहे, फळावर नाही. फळाची इच्छा करू नकोस आणि निष्क्रिय होऊ नकोस." ⚖️🕉️

श्लोक 48

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय |
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ २-४८॥

📖 अर्थ: "हे धनंजया, योगस्थ होऊन, आसक्ती सोडून कर्म कर. सिद्धी आणि असिद्धीमध्ये समान राहा. यालाच समत्व म्हणतात आणि तेच योग आहे." ⚖️🕉️

श्लोक 49

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय |
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ २-४९॥

📖 अर्थ: "हे धनंजया, बुद्धियोगापेक्षा कर्म श्रेष्ठ आहे. फळाच्या इच्छेने कर्म करणारे कृपण आहेत. बुद्धीच्या आश्रयात जा." 🤔🕉️

श्लोक 50

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते |
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ २-५०॥

📖 अर्थ: "बुद्धियुक्त व्यक्ती या जगातील पुण्य आणि पाप दोन्ही सोडून देतो. म्हणून, योगाचा आश्रय घे. योग हे कर्मातील कौशल्य आहे." 🕉️🙏

श्लोक 51

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः |
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ २-५१॥

📖 अर्थ: "बुद्धिमान लोक कर्माचे फळ सोडून जन्माच्या बंधनातून मुक्त होतात आणि दुःखरहित पद प्राप्त करतात." 🕉️🌟

श्लोक 52

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति |
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ २-५२॥

📖 अर्थ: "जेव्हा तुझी बुद्धी मोहाच्या गुंतागुंतीतून बाहेर पडेल, तेव्हा तू ऐकलेल्या आणि श्रवण केलेल्या गोष्टींपासून निर्वेद प्राप्त करशील." 🤔🕉️

श्लोक 53

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला |
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ २-५३॥

📖 अर्थ: "जेव्हा तुझी बुद्धी श्रुतीच्या विरोधातून मुक्त होऊन निश्चल आणि समाधानात स्थिर होईल, तेव्हा तू योग प्राप्त करशील." 🕉️🙏

श्लोक 54

अर्जुन उवाच |
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव |
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ २-५४॥

📖 अर्थ: अर्जुन म्हणाले, "हे केशव, स्थितप्रज्ञ (स्थिर बुद्धी असलेल्या) व्यक्तीचे वर्तन कसे असते? तो कसे बोलतो, कसे बसतो आणि कसे चालतो?" 🤔🗣️

श्लोक 55

श्रीभगवानुवाच |
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् |
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ २-५५॥

📖 अर्थ: श्रीकृष्ण म्हणाले, "हे पार्था, जेव्हा एखादा व्यक्ती सर्व मनोगत कामना सोडून आत्म्यातच आत्म्याने तृप्त होते, तेव्हा त्याला स्थितप्रज्ञ म्हणतात." 🕉️🙏

श्लोक 56

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः |
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २-५६॥

📖 अर्थ: "दुःखात अविचलित मन असलेला, सुखात आसक्ती नसलेला, राग, भीती आणि क्रोधापासून मुक्त असलेला माणूस स्थितधीर मुनी म्हणून ओळखला जातो." 🕉️😌

श्लोक 57

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् |
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-५७॥

📖 अर्थ: "जो सर्वत्र आसक्ती नसलेला असतो, शुभ आणि अशुभ प्राप्त झाल्यावर आनंदी होत नाही किंवा द्वेष करत नाही, त्याची बुद्धी स्थिर असते." 🕉️⚖️

श्लोक 58

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः |
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-५८॥

📖 अर्थ: "जेव्हा एखादा व्यक्ती कासवाप्रमाणे सर्व इंद्रियांना इंद्रियविषयांपासून मागे घेते, तेव्हा त्याची बुद्धी स्थिर असते." 🐢🕉️

श्लोक 59

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः |
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ २-५९॥

📖 अर्थ: "इंद्रियविषय निराहारी व्यक्तीपासून मागे हटतात, पण रस (आस्वाद) शिल्लक राहतो. परमात्म्याचे दर्शन झाल्यावर हा रसही नष्ट होतो." 🕉️🌟

श्लोक 60

यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः |
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २-६०॥

📖 अर्थ: "हे कौंतेया, प्रयत्न करूनही ज्ञानी व्यक्तीच्या इंद्रियांनी हिंसकपणे मन हरले जाते." 🤔🌀

श्लोक 61

तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः |
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-६१॥

📖 अर्थ: "सर्व इंद्रियांना नियंत्रित करून माझ्याकडे लक्ष केंद्रित करून बस. ज्याच्या इंद्रियांवर नियंत्रण आहे, त्याची बुद्धी स्थिर असते." 🕉️🙏

श्लोक 62

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते |
सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ २-६२॥

📖 अर्थ: "विषयांचा चिंतन करणाऱ्या माणसाला त्यांच्याशी आसक्ती निर्माण होते. आसक्तीतून कामना निर्माण होते आणि कामनेतून क्रोध निर्माण होतो." 🤔🔥

श्लोक 63

क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः |
स्मृतिभ्रंशाद्बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ २-६३॥

📖 अर्थ: "क्रोधामुळे सम्मोह निर्माण होतो, सम्मोहामुळे स्मृतीचा भ्रम होतो, स्मृतीच्या भ्रमामुळे बुद्धी नष्ट होते आणि बुद्धी नष्ट झाल्यावर माणूस नष्ट होतो." 😔🌀

श्लोक 64

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् |
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ २-६४॥

📖 अर्थ: "राग आणि द्वेषापासून मुक्त असलेला, इंद्रियांवर नियंत्रण असलेला आणि आत्म्याला वश असलेला व्यक्ती प्रसाद (शांती) प्राप्त करतो." 🕉️😌

श्लोक 65

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते |
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ २-६५॥

📖 अर्थ: "प्रसाद प्राप्त झाल्यावर सर्व दुःखे नष्ट होतात आणि प्रसन्न मन असलेल्याची बुद्धी शीघ्र स्थिर होते." 🕉️🌟

श्लोक 66

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना |
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ २-६६॥

📖 अर्थ: "योगाशिवाय बुद्धी नाही, योगाशिवाय चिंतन नाही आणि चिंतनाशिवाय शांती नाही. शांतीशिवाय सुख कसे मिळेल?" 🤔🕉️

श्लोक 67

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते |
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ २-६७॥

📖 अर्थ: "इंद्रियांच्या विषयांमध्ये भटकणाऱ्या मनाने बुद्धी हरली जाते, ज्याप्रमाणे वाऱ्याने पाण्यातील नाव डगमगते." 🌊🌀

श्लोक 68

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः |
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-६८॥

📖 अर्थ: "हे महाबाहो, ज्याने इंद्रियांना इंद्रियविषयांपासून पूर्णपणे नियंत्रित केले आहे, त्याची बुद्धी स्थिर असते." 🕉️🙏

श्लोक 69

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी |
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ २-६९॥

📖 अर्थ: "जी रात्र सर्व प्राण्यांसाठी आहे, त्या रात्री संयमी जागृत असतो. ज्या रात्री प्राणी जागृत असतात, ती रात्र मुनीसाठी आहे." 🌙🕉️

श्लोक 70

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् |
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ २-७०॥

📖 अर्थ: "ज्याप्रमाणे समुद्रात पाणी प्रवेश करते पण तो भरत नाही, त्याचप्रमाणे सर्व कामना ज्यात प्रवेश करतात पण त्याला व्याकुळ करत नाहीत, तोच शांती प्राप्त करतो, कामनांचा आश्रय घेणारा नाही." 🌊🕉️

श्लोक 71

विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः |
निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ २-७१॥

📖 अर्थ: "जो सर्व कामना सोडून निःस्पृहपणे वागतो, जो ममता आणि अहंकाररहित आहे, तोच शांती प्राप्त करतो." 🕉️😌

श्लोक 72

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति |
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ २-७२॥

📖 अर्थ: "हे पार्था, ही ब्राह्मी स्थिती आहे. ही प्राप्त केल्यावर माणूस मोहित होत नाही. अंतकाळीही या स्थितीत राहून तो ब्रह्मनिर्वाण प्राप्त करतो." 🕉️🌟

अध्याय १ 👈 👉 अध्याय ३

२) सांख्य योग (अध्याय २)